{"id":90,"date":"2018-03-17T07:22:00","date_gmt":"2018-03-17T07:22:00","guid":{"rendered":"http:\/\/barokowo.pl\/?p=90"},"modified":"2018-03-17T07:22:00","modified_gmt":"2018-03-17T07:22:00","slug":"b52-odcinek-70-iudica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/barokowo.pl\/?p=90","title":{"rendered":"B!52, Odcinek 70 – Iudica"},"content":{"rendered":"
\n<\/p>\n
\n<\/a><\/div>\n

\nJutro pi\u0105ta niedziela Wielkiego Postu, Iudica. Wzi\u0119\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119 od pierwszych s\u0142\u00f3w Introitu, kt\u00f3ry by\u0142 kiedy\u015b na ni\u0105 przewidziany: Iudica me, Deus, te discerne causam meam de gente non sancta<\/i> (Wymierz mi, Bo\u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 i bro\u0144 mojej sprawy przeciw ludowi, co nie zna lito\u015bci). Iudica rozpoczyna\u0142a Okres M\u0119ki Pa\u0144skiej, czas bezpo\u015bredniego przygotowania do misteri\u00f3w Wielkiego Tygodnia, szczeg\u00f3lnie do obrz\u0119d\u00f3w wielkopi\u0105tkowych, i dlatego nazywano j\u0105 Niedziel\u0105 Pasyjn\u0105.  W Niemczech z powodu przyj\u0119tego zwyczaju przys\u0142aniania krzy\u017ca i figur ciemnym suknem jest to Schwarzer Sonntag <\/i>(Czarna Niedziela). W p\u00f3\u0142nocnej Anglii pi\u0105t\u0105 niedziel\u0119 Wielkiego Postu nazywa si\u0119 Carlin Sunday. <\/i>Nazwa pochodzi od potrawy, kt\u00f3r\u0105 tradycyjnie je si\u0119 w t\u0119 w\u0142a\u015bnie niedziel\u0119 \u2013 Carlin Peas<\/i> \u2013 br\u0105zowego groszku, kt\u00f3ry albo tylko si\u0119 gotuje, albo gotuje i podsma\u017ca na ma\u015ble.<\/div>\n

\n<\/div>\n
\nBach nie napisa\u0142 kantaty na t\u0119 niedziel\u0119, w czasie obowi\u0105zuj\u0105cego w Lipsku tempus clausum, przygotowywa\u0142 jednak muzyk\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a zabrzmie\u0107 w ko\u015bcio\u0142ach po jego zako\u0144czeniu. Pierwszym dniem, podczas kt\u00f3rego nie obowi\u0105zywa\u0142 ju\u017c zakaz wykonywania muzyki figuratywnej by\u0142 Wielki Pi\u0105tek, kiedy w ko\u015bcio\u0142ach wykonywano muzyczne zestawienia Pasji. O pasjach Bacha napisz\u0119 wi\u0119cej w tek\u015bcie wielkopi\u0105tkowym. Dzi\u015b kilka s\u0142\u00f3w o jednej z nich \u2013 Johannes-Passion<\/i>, BWV 245, kt\u00f3rej b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 pos\u0142ucha\u0107 ju\u017c jutro w sali koncertowej Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach w wykonaniu Collegium Vocale Gent pod dyrekcj\u0105 Philippe Herreweghe.<\/div>\n
\n<\/div>\n
\nPasja \u015bw. Jana to jedyne z du\u017cych dzie\u0142 Johanna Sebastiana Bacha, kt\u00f3re nigdy nie osi\u0105gn\u0119\u0142o ostatecznej formy. W NOSPR us\u0142yszymy pierwotn\u0105 wersj\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a wykonana 7 kwietnia 1724 podczas nieszpor\u00f3w wielkopi\u0105tkowych w ko\u015bciele \u015bw. Miko\u0142aja. P\u00f3\u017aniej Bach poprawia\u0142 Pasj\u0119 przynajmniej 3 razy: w roku 1725, oko\u0142o roku 1732 i pod koniec \u017cycia, w roku 1749.<\/p>\n

Z miejscem pierwszego wykonania Pasji wi\u0105\u017ce si\u0119 ciekawa historia. Bach zamierza\u0142 pierwotnie wykona\u0107 Pasj\u0119 wed\u0142ug \u015bw. Jana w ko\u015bciele \u015bw. Tomasza, jednak w ostatniej chwili (w Wielki Poniedzia\u0142ek, 3 kwietnia 1724 roku), Rada wyrazi\u0142a \u017cyczenie, \u017ceby muzyka zosta\u0142a wykonana w ko\u015bciele \u015bw. Miko\u0142aja. Znamy dok\u0142adne sprawozdanie z wymiany zda\u0144 miedzy Rad\u0105 a kantorem.<\/p>\n

Bach by\u0142 zaniepokojony zmian\u0105 miejsca. Wskaza\u0142 na to, \u017ce zosta\u0142 ju\u017c wydrukowany program dla mieszka\u0144c\u00f3w; \u017ce u \u015bw. Miko\u0142aja nie ma wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci miejsca dla wykonawc\u00f3w oraz \u017ce tamtejszy klawesyn jest popsuty. Doda\u0142 jednak, \u017ce wszystkim tym niedogodno\u015bciom mo\u017cna zaradzi\u0107 po ma\u0142ych kosztach. Rada przychyli\u0142a si\u0119 do stanowiska Bacha i postanowi\u0142a wydrukowa\u0107 oraz rozprowadzi\u0107 w\u015br\u00f3d wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Lipska i okolic specjaln\u0105 ulotk\u0119 informuj\u0105c\u0105 o zmianie miejsca, a tak\u017ce zleci\u0142a przygotowanie dodatkowego miejsca dla ch\u00f3rzyst\u00f3w i napraw\u0119 klawesynu.<\/p><\/div>\n

\n<\/div>\n
\nNie znamy autora zestawienia ca\u0142ego tekstu Pasji. Sk\u0142ada si\u0119 on z rozdzia\u0142\u00f3w 18 i 19 Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Jana; cytat\u00f3w z Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Mateusza o p\u0142aczu \u015bw. Piotra po trzykrotnym zaparciu si\u0119 Jezusa i z Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Marka o zas\u0142onie \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3ra rozdar\u0142a si\u0119 na dwoje; chora\u0142\u00f3w: Herzliebster Jesu, was hast du verbrochen<\/i> Johanna Heermanna; Vater unser im Himmelreich<\/i> Marcina Lutra; O Welt, sieh hier dein Leben<\/i> Paula Gerhardta; Jesu Leiden, Pein und Tod <\/i>Paula Stockmanna; Christus, der uns selig macht<\/i> Michaela Wei\u00dfe; Valet will ich dir geben<\/i> Valeriusa Herbergera oraz Herzlich lieb hab ich dich, o Herr<\/i> Martina Schallinga, a tak\u017ce refleksyjnych tekst\u00f3w wykorzystanych w ariach i ariosach, kt\u00f3rych autorami s\u0105 mi\u0119dzy innymi Barthold Heinrich Brockes i Christian Heinrich Postel.<\/div>\n
\n<\/div>\n
\nJohannes-Passion<\/i> sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re by\u0142y przeznaczone do wykonania przed i po kazaniu. Nie zachowa\u0142 si\u0119 kompletny manuskrypt pierwotnej wersji z roku 1724. Jej rekonstrukcji dokonano na podstawie kopii pierwszych dziesi\u0119ciu cz\u0119\u015bci przeznaczonych dla wykonawc\u00f3w. Pasja by\u0142a wykonana przez kameralny zesp\u00f3\u0142 solist\u00f3w, czterog\u0142osowy ch\u00f3r, dwoje skrzypiec, alt\u00f3wk\u0119, dwa flety traverso, dwa oboje, dwa oboje da caccia, dwie viole d\u2019amore, viol\u0119 da gamba, lutni\u0119 oraz basso continuo (wiolonczela, violone, klawesyn i organy).<\/p>\n

Przed obj\u0119ciem przez Bacha stanowiska kantora lipszczanie s\u0142uchali w Wielki Pi\u0105tek prostego zestawienia M\u0119ki Pa\u0144skiej napisanego oko\u0142o roku 1530 przez Johanna Waltera. By\u0142a to w\u0142a\u015bciwie melorecytacja. Jedyn\u0105 zmian\u0119 zaproponowa\u0142 poprzednik Bacha, Johann Kuhnau, kt\u00f3ry w latach 1721 i 1722 poprowadzi\u0142 skromn\u0105, prost\u0105, pe\u0142n\u0105 pokory wokalno-instrumentaln\u0105 Pasj\u0119 wed\u0142ug \u015bw. Marka. To, co pokaza\u0142 mieszka\u0144com Lipska Bach – rozmiar dzie\u0142a, sk\u0142ad wykonawczy, dramatyzm i teatralno\u015b\u0107 – musia\u0142o wywo\u0142a\u0107 w mieszka\u0144cach Lipska szok. Do tematu jeszcze wr\u00f3c\u0119.<\/p><\/div>\n

\n<\/div>\n
\n